Zwolnienie z zapinania pasów bezpieczeństwa – kto jest wyłączony i jak działa zaświadczenie lekarskie

W praktyce problemem nie jest to, że ktoś „nie lubi” pasów, tylko że bez odpowiedniej podstawy łatwo narazić się na sankcje podczas kontroli. Prawo przewiduje wyłączenia z obowiązku zapinania pasów w konkretnych sytuacjach, a w części przypadków zwolnienie wymaga ważnego zaświadczenia lekarskiego potwierdzającego przeciwwskazanie. Najprościej oddzielić sytuacje wynikające wprost z przepisów od tych, które opierają się na decyzji lekarza.

Kiedy przysługuje zwolnienie z obowiązku zapinania pasów bezpieczeństwa (wyłączenia w przepisach)

Zwolnienie z obowiązku zapinania pasów bezpieczeństwa przysługuje w sytuacjach przewidzianych w przepisach o ruchu drogowym. Dotyczy to okoliczności wskazanych w przepisach jako wyłączenia od zasady korzystania z pasów dla kierującego i pasażerów w miejscach wyposażonych w pasy.

Wyłączenia mogą wynikać m.in. z okoliczności zdrowotnych oraz z pełnienia określonych ról w trakcie wykonywania czynności zawodowych lub służbowych. W części przypadków brane jest także zaświadczenie lekarskie o przeciwwskazaniu do używania pasów — nie wszystkie wyłączenia opierają się jednak na zaświadczeniu.

• Zaświadczenie lekarskie o przeciwwskazaniu: gdy lekarz stwierdza przeciwwskazania do używania pasów bezpieczeństwa.
• Kobieta o widocznej ciąży: wyłączenie przewidziane w przepisach.
• Kierujący taksówką osobową podczas przewożenia pasażera: wyłączenie dotyczy sytuacji przewozu.
• Instruktor lub egzaminator: wyłączenie w trakcie szkolenia lub egzaminowania.
• Niektóre służby i funkcjonariusze w określonych okolicznościach: m.in. policjant oraz wskazane w przepisach służby podczas przewożenia osoby zatrzymanej; a także funkcjonariusz Biura Ochrony Rządu przy wykonywaniu czynności służbowych.
• Konwojent podczas przewożenia wartości pieniężnych: wyłączenie w czasie wykonywania tej czynności.
• Osoba chora lub niepełnosprawna przewożona na noszach lub w wózku inwalidzkim: wyłączenie przewidziane w przepisach.
• Dziecko poniżej 3 lat: wyłączenie dotyczy przewozu w pojazdach M2 i M3.

Kto jest wyłączony z obowiązku bez zaświadczenia lekarskiego

Obowiązek zapinania pasów bezpieczeństwa nie dotyczy wybranych kategorii osób i sytuacji przewidzianych w przepisach. W tych przypadkach przepisy przewidują zwolnienie bez konieczności opierania się na zaświadczeniu lekarskim. Przykładowy katalog wyłączeń:

• Kobieta o widocznej ciąży: zwolnienie przysługuje w sytuacji, gdy ciąża jest widoczna.
• Kierujący taksówką osobową podczas przewożenia pasażera: wyłączenie dotyczy przewozu pasażera w trakcie wykonywania tej czynności.
• Instruktor lub egzaminator: zwolnienie przysługuje w trakcie szkolenia lub egzaminowania.
• Policjant i inne służby przy przewożeniu osoby zatrzymanej: wyłączenie dotyczy wykonywania czynności służbowych związanych z przewożeniem osoby zatrzymanej.
• Żołnierz Żandarmerii Wojskowej: wyłączenie dotyczy wykonywania czynności ochronnych.
• Konwojent podczas przewożenia wartości pieniężnych: zwolnienie przysługuje w czasie wykonywania tej czynności.
• Osoba chora lub niepełnosprawna przewożona na noszach lub w wózku inwalidzkim: w takiej sytuacji przepisy przewidują wyłączenie.
• Dziecko poniżej 3 lat: zwolnienie dotyczy przewozu dziecka w pojazdach kategorii M2 i M3.
• Dziecko przewożone na zasadach ulgowych przejazdów: wyłączenie dotyczy przewozu dziecka środkami publicznego transportu zbiorowego.

Przeciwwskazanie do zapinania pasów i kwalifikacja przez lekarza

Zwolnienie z obowiązku zapinania pasów bezpieczeństwa nie wynika wyłącznie z samej informacji medycznej, lecz z oceny ryzyka w danej sytuacji. Przeciwwskazanie lekarz stwierdza wtedy, gdy używanie pasów może stanowić zagrożenie dla zdrowia lub utrudniać postępowanie medyczne. Ocenę opiera się na informacji o dolegliwościach oraz na tym, jak pacjent korzysta z samochodu.

Każdy przypadek jest oceniany indywidualnie, dlatego nie istnieje zamknięta lista schorzeń, która automatycznie kwalifikuje do zwolnienia. Decyzję o wystawieniu stosownego dokumentu podejmuje lekarz na podstawie konkretnego stanu zdrowia oraz potencjalnego wpływu zapinania pasów na przebieg postępowania lub ryzyko powikłań.

W kwalifikacji medycznej jako przykładowe przesłanki mogą pojawiać się m.in. następujące kategorie problemów:

• Choroby układu krążenia — szczególnie w okolicznościach takich jak niedawne zabiegi kardiochirurgiczne, świeże blizny pooperacyjne albo obecność rozrusznika serca.
• Poważne schorzenia klatki piersiowej — np. deformacje, złamania żeber, urazy mostka oraz stany po operacjach torakochirurgicznych.
• Zaawansowana otyłość brzuszna — gdy ucisk pasa może wiązać się z ryzykiem nasilenia dolegliwości lub powikłań.
• Stany po rozległych operacjach jamy brzusznej — zwłaszcza w okresie rekonwalescencji, gdy używanie pasów może być niewskazane z punktu widzenia postępowania.
• Schorzenia neurologiczne — gdy istnieje ryzyko nasilenia objawów przy nagłych ruchach lub gdy towarzyszy silny ból albo nadwrażliwość.
• Schorzenia ortopedyczne i urazy — w przypadkach, gdy stabilizacja pasem może być niewskazana (np. przy dolegliwościach dotyczących kręgosłupa lub barków).

Jeżeli lekarz uzna, że zapinanie pasów jest przeciwwskazane, wystawia stosowne zaświadczenie lekarskie. W praktyce zwolnienie jest uzależnione od posiadania ważnego dokumentu podczas jazdy.

Zaświadczenie lekarskie o przeciwwskazaniu: wzór, zgodność z przepisami i ważność

Zaświadczenie lekarskie o przeciwwskazaniu do używania pasów bezpieczeństwa musi być zgodne z wzorem określonym w Rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 13 maja 2015 r.. Wzór stanowi załącznik nr 1 do tego rozporządzenia.

• Numer zaświadczenia (format w treści wzoru: nr …../…)
• Podstawa prawna (wpisana we wzorze: art. 39 ust. 2 pkt 1 ustawy – Prawo o ruchu drogowym)
• Imię i nazwisko pacjenta
• Numer ewidencyjny PESEL albo (gdy PESEL nie występuje) seria i numer dokumentu potwierdzającego tożsamość oraz nazwa państwa wydania
• Stwierdzenie przeciwwskazania z okresem: zapis w treści wzoru „od dnia … do dnia …”
• Data wydania
• Podpis i pieczątka lekarza
• Oznaczenie podmiotu przeprowadzającego badanie lekarskie (zgodnie z wymaganiami wzoru)

Okres ważności wynika ze wskazanego na dokumencie przedziału „od dnia … do dnia …”. Po upływie wskazanego terminu dokument może stracić aktualność.

Jak okazać zaświadczenie w razie kontroli i co warto wiedzieć o ryzyku mandatu

W razie przeciwwskazań medycznych zaświadczenie lekarskie warto mieć przy sobie i przygotowane do okazania podczas kontroli drogowej. W praktyce przedstawienie dokumentu ma znaczenie w sytuacji zatrzymania.

Brak ważnego zaświadczenia (albo brak możliwości jego okazania podczas kontroli) może wiązać się z nałożeniem mandatu za niezapewnienie korzystania z pasów bezpieczeństwa — zarówno na kierującego, jak i na pasażera, jeśli pasy nie są zapięte.

• Miej dokument pod ręką w trakcie jazdy: zaświadczenie warto mieć dostępne od razu.
• Sprawdź, czy zaświadczenie jest ważne: w razie kontroli liczy się aktualność dokumentu wskazana przez okres na zaświadczeniu.
• Okazuj dokument w trakcie kontroli drogowej: przedstaw go funkcjonariuszom niezwłocznie, gdy poproszą o potwierdzenie zwolnienia.
• Uwzględnij odpowiedzialność kierowcy i pasażera: jeśli pasy nie są zapięte, mandat może dotyczyć także pasażera; w przypadku kierowcy możliwe są też dodatkowe konsekwencje przewidziane w przepisach.

Osoba	Możliwa sankcja przy niezapiętych pasach bez ważnego zaświadczenia	Co to oznacza w praktyce
Kierujący	Mandat (w wejściu wskazano kwotę 100 zł) oraz możliwe punkty karne	Brak ważnego dokumentu może utrudnić powołanie się na zwolnienie
Pasażer	Mandat (w wejściu wskazano kwotę 100 zł)	Odpowiedzialność może dotyczyć także osoby jadącej bez zapiętych pasów

FAQ – najczęściej zadawane pytania

Czy zwolnienie z zapinania pasów obowiązuje także na tylnych siedzeniach?

Zwolnienie z obowiązku zapinania pasów dotyczy tylko pasów w samochodzie. Przepisy przewidują osobne dokumenty dla przeciwwskazań do używania pasów bezpieczeństwa oraz dla przeciwwskazań do przewożenia dziecka w foteliku bezpieczeństwa lub innym urządzeniu przytrzymującym. W przypadku dziecka obowiązuje osobny wzór zaświadczenia lekarskiego, co oznacza, że zaświadczenie dotyczące pasów nie zastępuje dokumentu wymaganego dla fotelika dziecięcego.

Czy zwolnienie z pasów wpływa na prawo do odszkodowania w razie wypadku?

Zasady odpowiedzialności odszkodowawczej po wypadku zależą od tego, czy osoby uczestniczące w zdarzeniu miały zapięte pasy. Jeżeli doszło do wypadku i poszkodowany kierowca i/lub pasażerowie nie mieli zapiętych pasów, ubezpieczyciel może w niektórych sytuacjach mieć prawo do obniżenia wartości odszkodowania wypłacanego z OC sprawcy. Decyzja ta jest powiązana z analizą dokumentacji wypadku przez zakład ubezpieczeń, a informacje o pasach są uwzględniane podczas spisywania protokołu.

W praktyce oznacza to, że skutek finansowy nie wynika wyłącznie z samego faktu wypadku, lecz z tego, jak wyglądała sytuacja z pasami w dokumentacji i okolicznościach rozpatrywanego zdarzenia.